عماد پورشهریاری۴ بهمن ۱۳۹۹

یادداشتی بر فیلم «خدمتکار» The Help

سیاه زیباست!

مسئله نژادپرستی و حقوق سیاه پوستان جهان با همه توجه و ادعای منسوخ شدن آن هنوز هم در کشورهای اروپایی و امریکا از دغدغه های اصلی حکومت‌هاست. ناخودآگاه فرودستی و پست انگاشتن این نژاد سوغات قرن‌ها برده داری در جهان هنوز در ذهن بسیاری از انسان‌ها وجود دارد. نمونه‌اش در فوتبال انگلستان که چندی پیش به شدت درگیر این مسایل شد، بازیکنانی به اتهام نژادپرستی به جریمه های سنگین محکوم شدند و تیم ملی ورزش اول این کشور هم به شدت تحت تأثیر قرار گرفت، بزرگی و شدت این رفتار به اندازه ای بود که نخست وزیر بریتانیا خود شخصاً وارد عمل شد و خبرهای ریز و درشت دیگری از نادیده گرفت حقوق سیاه پوستان که هر روز از سراسر جهان مخابره می‌شود. در این شرایط ساختن فیلم‌هایی چون «خدمتکار» معنا پیدا می‌کند. «خدمتکار» در قالب کتاب (نوشته کاترین استاکت) در سال ۲۰۰۹ فروش بالایی داشت و مورد توجه قرار گرفت، اقتباس سینمایی جمع و جور ۲۵ میلیون دلاری آن (به کارگردانی تیت تیلور) هم در تابستان امسال تحسین شد و خیلی زود در جشنواره های سینمایی دنیا جوایز زیادی را از ان خود کرد.

«خدمتکار» داستان اسکیتر (اِما استون) خبرنگار جسور و البته سفید پوستی است که سعی می‌کند با مصاحبه با خدمتکاران زن سیاه پوست دغدغه‌ها و مشکلات زندگی آن‌ها را منتشر کند. در این راه ایبلین (ویولا دیویس) خدمتکار پر تلاشی است که حاضر می‌شود با او گفت‌وگو کند. زمان داستان در اوایل دهه ۱۹۶۰ در ایالت‌های جنوبی امریکا می‌گذرد، در این دوره قانونی عجیبی به نام «جان کارو» در ایالت متحده برقرار بود که طبق آن سیاهان و سفیدپوستان به طور کلی از یکدیگر جدا می‌شدند مثلاً برخی از فروشگاه‌ها برای سفیدها و برخی برای سیاهان اختصاص داده می‌شد. فیلم به طور ویژه به وضعیت زنان سیاه پوست می‌پردازد و مردان چندان نقشی در داستان ندارند، زنان سیاه پوست با توجه به فقر مادی خانواده مجبورند در خانه های سفید پوستان متمول برای زنان این خانه ها کار کنند، زنانی بیش از اندازه افاده ای و عروسکی که حتی توان و جرئت نگهداری از فرزندان خود را ندارند. اسکیتر برای جلب رضایت خدمتکاران به انجام گفت‌وگو با مشکلات زیادی روبرو است، جدا از مسائل شخصی خودش، خدمتکاران مطرح کردن این مسائل را به قیمت از دست دادن شغل و درآمد خود می‌دانند.

«خدمتکار» فضایی شاد و رنگی دارد، ولی داستانی که تعریف می‌کند موضوع خوشایندی نیست، داستان هوشمندانه نفر اول و قهرمان خود را به ما معرفی نمی‌کند، اسکیتر سفید پوست و ایبلین سیاه پوست هر کدام می‌توانند قهرمان داستان فرض شوند. فیلم ما را با یک مسئله اخلاقی و انسانی روبرو می‌کند و تمام تلاش خود را می‌کند تا ما را در محکوم کردن رفتار زشت زنان سفید پوست همراه کند. «خدمتکار» در هدف خود موفق است، فیلم امکان داشت به سمت تکرار و کلیشه سوق پیدا می‌کند، ولی کارگردان با به تصویر کشیدن فضایی زیبا و شاداب از این دام گریخته؛ از طرفی شخصیت‌های منفی داستان به اندازه ای زشت و پلید ترسیم می‌شوند که گرفتن امتیاز از آن‌ها به نفع خدمتکاران برای مخاطب جذاب است و احساس خوشایندی از کلیت فیلم برای او ایجاد می‌کند.

مطرح شدن کتاب یا فیلم‌هایی چون «خدمتکار» را نباید تنها به دغدغه نژادپرستی محدود کرد، قصه ای که در این بستر ایجاد می‌شود پرداخت خوبی دارد، جزئیات چشم نواز و روابط شخصیت‌ها معقول و واقعی است. این قصه چنان حرفه ای است که شاید بتوان ادعا کرد خانم استاکت نویسنده کتاب از می سی سی پی دهه ۱۹۶۰ فقط به عنوان یک بستر برای روایت داستانی دلنشین خود استفاده کرده است. فیلم هم علاوه بر کارگردانی ساده اما بی نقص بازی‌های بسیار خوبی دارد، «خدمتکار» گرچه بازیگرانی بزرگی ندارد ولی همه بازیگران در قالب یک گروه بسیار ستودنی ظاهر شده‌اند، در این بین شاید ویولا دیویس با توجه به ظرفیت‌های شخصیت ایبلین خودنمایی بیشتری داشته باشد.

آثار ادبی و سینمایی زیادی تاکنون در مذمت نژادپرستی، نژاد باوری و حقوق سیاه پوستان تولید شده است، در یک دسته بندی کلی، این آثار که اغلب توسط خود سیاه پوستان خلق می‌شد سعی داشت انسان بودن این نژاد را ثابت کند، پس از آن به دنبال برابری‌های نژادی رفت و پس از جنبش «سیاه زیباست» در اواخر دهه ۱۹۶۰ تا امروز تلاش دارد نژاد باوری نهادینه شده در هر دو گروه را نشان دهد، فیلم «خدمتکار» در دسته دوم قرار می‌گیرد.

آمریکای ۵۰ سال پیش و ظلم و ستمی که آشکارا به سیاه پوستان روا می‌داشت شاید برای ما چندان ملموس نباشد، ولی در روزگاری که سیاه پوستان عالی‌ترین مقامات ورزشی، هنری، علمی و به خصوص سیاسی را به دست آورده‌اند، تاریخ نه چندان دور این نژاد قدرتمند می‌تواند برای ما هم جذاب باشد. #


این مطلب پیش‌تر در روزنامه خراسان منتشر شده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *