28 دی 1400

گفت وگو با دکتر هاشم رجب‌زاده؛ استاد ايران‌شناسی و زبان‌فارسی دانشگاه ريوکوکو ژاپن

spot_img

مطالب مرتبط

در اعتراض به طرح صیانت: زعفران فروشی مریم غُلُمرضا در قلب اروپا

در دنیای غیرقابل‌باوری که فضای مجازی محدود، بسته یا کم رونق باشد، کسب‌وکارهای خانگی، روستایی و کوچک، در میان نور تبلیغاتِ پورسانتی و عصبی‌کننده صداوسیما و بیلبوردهای شهری خیلی سریع‌تر کور خواهند شد. در مقابل یک فضای باز با قوانین حمایت‌کننده واقعی، توسعه‌دهنده اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی گروهی است که شاید عدالت اجتماعی برای آن‌ها تاکنون به درستی اجرا نشده باشد.

چطور یک روابط عمومی دیجیتال حرفه‌ای داشته باشیم؟

در یک دهه گذشته روابط عمومی‌ها دستخوش تغییرات ساختاری متعددی شده‌اند. در این مدت روابط عمومی به یک صنعت عظیم تبدیل شده و رقابتش هر روز با صنعت تبلیغات پر چالش تر می‌شود. البته در این مدت حوزه تبلیغات تحولات بیشتری را شاهد بوده اما ظهور رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی و دنیای دیجیتال روابط عمومی‌ها و ابزارها و قوانین آن را هم تغییر داده است. اهداف در روابط عمومی دیجیتال در سازمان‌ها و برندهای تجاری گرچه تفاوت چندانی با گذشته نکرده است اما رویه آن کاملاً دگرگون شده است.

در سفر مشتری، ذهن خریدار را پیش‌بینی کنید

تمام مشتریان برای آشنایی، انتخاب و خرید یک محصول مسیر مشترکی را طی می‌کنند که در بازاریابی محتوا به آن «سفر مشتری» می‌گوییم. سفر مخاطب سه مرحله خواهد داشت: آگاهی، بررسی و تصمیم‌گیری. سفر مشتری به شما کمک خواهد کرد در هر مرحله به‌طور دقیق ذهن مشتری خود را پیش‌بینی کنید و بر اساس آن نیازهای او را برطرف کنید. برای فروش بیشتر این سه مرحله را به‌طور دقیق در کسب‌وکار خود پیاده کنید. برای توضیح بهتر فرض کنید شما یک استارتاپ در حوزه خدمات و تعمیرات منزل را مدیریت می‌کنید.

چگونه از اینفلوئنسرها بازخورد مناسب‌تری دریافت کنیم؟

بهترین اینفلوئنسر برای شما چه کسی خواهد بود؟ چطور متوجه می‌شوید به‌اندازه مبلغی که می‌پردازید خروجی مناسب دریافت کرده‌اید؟ و چطور باید با اینفلوئنسرها تعامل کرد؟

ژاپنی‌ها به‌آثارکلاسیک فارسی علاقه زیادی دارند

 هاشم رجب زاده (متولد ۱۳۲۰)، استاد پیشین دانشگاه مطالعات خارجی اوساکا و استاد کنونی دانشگاه ریوکوکو، در سال‌های ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۶ از سوی وزارت امور خارجه در سفارت ایران در ژاپن مأموریت داشت و از سال ۱۳۶۱ تاکنون نیز هم زمان با تدریس در دانشگاه‌های ژاپن پی گیر تحقیق درباره این کشور و تاریخ و فرهنگ و جامعه آن بوده است. او پس از تحصیل در دوره حقوق قضایی دانشگاه تهران (سال‌های ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۳)، دوره دکترای علوم سیاسی این دانشگاه را با گرایش تاریخ دنبال کرد و پایان نامه دکترای خود را به راهنمایی استاد حمید عنایت درباره کشورداری رشید الدین فضل ا…  همدانی گذراند و تحقیق در احوال و آثار رشیدالدین فضل ا… را همچنان دنبال می‌کند. از تازه‌ترین آثار منتشر شده او «بیان الحقایق: مجموعه رساله‌های علمی و کلامی رشیدالدین فضل ا…»، «جستارهای ژاپنی در قلمروی ایران شناسی» (مجموعه هفتاد مقاله درباره ایران شناسی در ژاپن و از ایران  شناسان این دیار) و ترجمه کتاب «زیبایی شناسی مدرن ژاپن» است. او علاوه بر «بیان الحقایق»، چهار کتاب دیگر فضل ا… همدانی را هم با نام‌های «توضیحات»، «مفتاح التفاسیر»، «مباحث سلطانیه» و «لطائف الحقایق» آماده کرده است.

گفت وگو با دکتر هاشم رجب زاده؛ استاد ايران‌شناسی و زبان‌فارسی دانشگاه ريوکوکو ژاپن

به گفته رجب زاده، این آثار در مجموعه «رشیدیه» منتشر می‌شوند و کل رساله‌های شناخته شده رشیدالدین فضل ا… همدانی را در بر می‌گیرند. او تحریر کوتاه شده‌ای از جامع التواریخ رشید الدین فضل ا… در دو کتاب و نیز بازنویسی متن «تاریخ جهانگشای جوینی» را در دو بخش آماده کرده، که در مجموعه «کارنامه دانشوران ایران و اسلام» به تازگی منتشر شده است.

کتاب شماره ۱۰۸ باعنوان «سرگذشت چنگیز و خوارزمشاهیان» به نیمه اول تاریخ جهانگشا و کتاب ۱۰۹ با نام «حاکمان مغول ایران زمین تا آمدن هلاکو و فتح بغداد» به نیمه دوم تاریخ جهانگشا می‌پردازد، که توسط موسسه میراث بان منتشر شده است. از هاشم رجب زاده، تاکنون بیش از ۵۰ کتاب و مجموعه مقالات و حدود ۲۴۰ مقاله در ایران و ژاپن و مجله‌ها و مجموعه‌های علمی دیگر کشورها منتشر شده، که از این میان بیش از ۳۰ کتاب و بیشتر مقاله‌ها درباره فرهنگ، تاریخ، ادب و جامعه  ژاپن و نیز پیوندهای ایران و ژاپن است. وی اردیبهشت امسال بالاترین نشان ژاپنی را به پاس تلاش برای معرفی تمدن و فرهنگ ایران از امپراتور این کشور دریافت کرد.

* بعد از نزدیک به ۳۶ سال آشنایی با کشور و فرهنگ ژاپن جایگاه زبان و ادبیات فارسی را در این کشور چگونه می‌بینید؟

زبان و ادب فارسی به کوشش شماری پیشگامان ایران شناسی در ژاپن، جایی در عرصه تحقیق ادبی و دانشگاهی و شناخت کمتری میان مردم یافته است و غنا و زیبایی و پیام انسانی و عاطفی آن ذهن و دل ژاپنی را به خود می‌گیرد؛ اما زبان فارسی هنوز نزد عامه مردم به خوبی شناخته نشده است و باید تلاش‌های بیشتری انجام بگیرد، به خصوص در کار ترجمه آثار شایسته و پربار ادب فارسی و اندیشه ایرانی به ژاپنی.

* شناخت مردم ژاپن از فرهنگ و ادب فارسی تا چه حد مدیون تلاش استادان فارسی است و اندیشمندان ژاپنی در این شناخت چه سهمی دارند؟

همت استادان و محققان ژاپنی البته اهمیت و تأثیر نخستین را داشته است، و سابقه تلاش آن‌ها به بیش از یک صد سال می‌رسد. در سال‌های نزدیک‌تر به ما، نسل تازه برآمده پژوهندگان و مدرسان ژاپن که زبان فارسی را به شیوه بهتر و در مراکز آموزش این زبان در ژاپن و سپس در دانشگاه‌های ایران فرا گرفته و آزموده شده‌اند، هم آشنایی و انس بیشتری با ادب فارسی دارند و هم می‌توانند این زبان و ادبیات آن را بهتر به دانشجویان منتقل کنند.

[irp]

گفت وگو با دکتر هاشم رجب زاده؛ استاد ايران‌شناسی و زبان‌فارسی دانشگاه ريوکوکو ژاپن

* با توجه به اعطای چند جایزه نوبل به آثار نویسندگان ژاپنی جایگاه ادبیات ژاپن را در جهان چگونه ارزیابی می‌کنید؟

با همه «انزوا»ی زبان ژاپنی، ادب ژاپن کم و بیش در جهان شناخته شده؛ و این بیش‌تر به تأثیر آوازه تمدن و فرهنگ و به خصوص پیشرفت اقتصادی ژاپن در عصر جدید و احترامی است که امروزه جهانیان برای این کشور و مردم آن احساس می‌کنند. ادب ژاپن، آثار نویسندگان قدیم و جدید هر دو، ارزش ذاتی خود را دارد. از سوی دیگر، دریافت جایزه نوبل از سوی یک یا چند نویسنده را نمی‌توان یگانه معیار قضاوت در ارزش و جایگاه ادبیات یک کشور در عرصه معرفت جهانی گرفت.

با رویدادها و روابط پیچیده و تضادها و تعامل‌ها و داد و ستدها میان حکومت‌ها و منافع سازمان یافته در احوال کنونی جامعه جهانی، که خالقان آثار ادبی و هنری جا و تاثیری چندان در آن ندارند، دریافت جایزه‌های جهانی ادبی و هنری، چیزی که معیار ارزیابی آن بیش‌تر «نظری» است و کم‌تر علمی و دقیق، با شناسانده شدن و سفارش نامزدها از سوی حلقه‌های خودی آغاز یا انجام می‌گیرد.

ملاحظات بسیار در کار است؛ از آن میان اعتبار و حرمتی که نه فقط فرهنگ‌ها، که کشورها و حکومت‌ها، در جامعه جهانی دارند؛ و تصویر ترسیم شده از آن‌ها نزد افکار عمومی دنیا، این امتیاز و افتخار را به جا و موجه جلوه می‌دهد. نویسندگان و صاحبان اثر نیز حمایت دولت‌ها و دستگاه‌های فرهنگی و  آوازه اعتلای کشور خود را پشتوانه دارند. البته زمینه فرهنگی، ارزش ذاتی، و «صدای رسا» ی آثار نخبگان ادب هم شرط است. می‌بینیم که در هر کتابخانه و کتاب فروشی کوچک و بزرگ در گوشه و کنار دنیا ترجمه آثار ممتاز داستان نویسان ژاپنی به زبان‌های رایج عالم، به ویژه انگلیسی در دسترس است.

ادبیات ژاپن، با در نظر گرفتن محدود بودن رواج این زبان به داخل مرزهای آن، جایگاهی را که می‌تواند در دنیا داشته باشد دارد. مترجمان (و نیز ناشران) ایرانی هم باید همت کنند و آثار گرانقدر ادب پارسی، و از آن میان داستان‌های پرمایه و خوش ساختار نویسندگان امروز را (که کم هم نیست) در دسترس اهل زبان‌های رایج‌تر دنیا بگذارند. این همه وقتی به بار می‌نشیند که آفرینندگان آثار ادبی و هنری و نمایندگان فرهنگ ایرانی احترام و اعتبار شایسته خود را در جامعه جهانی و افکار مردم دنیا پیدا کنند.

* در سال‌های اخیر به همت تنی چند از مترجمان ایرانی بخشی از ادبیات ژاپنی به ویژه در حوزه رمان معاصر به فارسی برگردانده شده است. به نظر شما چه بخش‌های دیگری مهم است که باید به آن پرداخته شود؟

از بسیاری آثار ادب قدیم ژاپن هنوز ترجمه خوب، به خصوص با شرح و معرفی بایسته، به فارسی نشده است. در ترجمه آثار ادب امروز، به ویژه نوشته‌های داستانی، هم حسن انتخاب مهم است، و به گمانم باید به داستان‌هایی پرداخت که ساختاری قوی دارد و نیز پنجره‌ای روشن برای شناخت بهتر مردم و جامعه و فرهنگ ژاپن است یا اثری تعیین کننده و جریان ساز در دنیای ادب آن.

ژاپنی‌ها به‌آثارکلاسیک فارسی علاقه زیادی دارند

* ادبیات ژاپن ابتدا از طریق سایر زبان‌ها به فارسی ترجمه شده است با توجه به تأسیس رشته زبان و ادبیات ژاپنی در دانشگاه‌های ایران چشم انداز آینده تبادلات فرهنگی و زبانی بین ایران و ژاپن را چگونه می‌بینید؟

امید است که از میان دانشجویان مستعد این رشته، جویندگان و کوشندگانی پرشوق و آشنا به زبان و مأنوس با فرهنگ ژاپنی و مسلط به ادب پارسی بار بیایند و با تلاش و تدبیر خود و حمایت دستگاه‌های فرهنگی در معرفی بیش‌تر و بهتر تمدن و گنجینه ادبی و معرفتی ژاپن به فارسی زبانان بکوشند، که این کار بهترین راه پیشرفت دادن داد و ستد فرهنگی میان ایران و ژاپن است.

در اینجا اجازه دهید کمی به حاشیه بروم. در اوایل دهه ۱۹۹۰ م./۱۳۷۰ خ. که موج مهاجرت موقت جوان‌های ایرانی جویای کار به ژاپن پدیدار شد، و در آن سال‌ها گویا در زمان واحد حدود ۰۰۰.۳۰ نفر از ایرانیان، از جوان تا میانسال، به تفاوت چند ماه یا چند سال در ژاپن می‌گذراندند، و میان آن‌ها بسیاری هم بودند که می‌توان در زمره اهل فرهنگشان دانست (مانند معلمان و اعضای دستگاه‌های پژوهشی)، هر چند که دغدغه نخستین آن‌ها به دست آوردن اندوخته‌ای مالی برای زندگی بهتر بود (که خود هدف و تلاشی ستوده است)، انتظار می‌رفت که شماری هر چند اندک ازاین میان با آشنایی کم و بیش که با زبان و مردم و محیط و تا اندازه‌ای فرهنگ ژاپن می‌یافتند، پس از بازگشتن از این «سفر کاری» و رسیدن به فراغتی نسبی، تحقیق درباره ژاپن را که چند سالی در آن گذرانده بودند پی گیرند و حداقل آثاری از نویسندگان ژاپنی به فارسی درآورند یا که خاطره‌ها و دیده‌ها و یافته‌های خود را بنویسند. اما جز چند کتاب داستان، اثری خواندنی ارمغان اهل ادب و فرهنگ دوستان فارسی زبان نشد.

[irp]

* مردم و مترجمان ژاپنی به چه بخش‌های فرهنگ و ادبیات فارسی علاقه مند هستند و دانشگاه‌های ژاپن چه امکاناتی برای آموزش زبان فارسی فراهم کرده‌اند؟

ژاپنی‌ها به‌آثارکلاسیک فارسی علاقه زیادی دارند

نگاهی به عمده آثار ترجمه شده از زبان فارسی به ژاپنی از حدود یک سده پیش تا کنون، نمایی از گرایش ژاپنی‌ها به انواع آثار ادبی ایران به دست می‌دهد. معرفی آثار کلاسیک ادب فارسی به ژاپنیان از اوایل سده بیستم و با ترجمه رباعیات عمر خیام و داستان‌هایی از شاهنامه آغاز شد.

این ترجمه‌ها البته از برگردان این آثار به زبان‌های اروپایی که در آن زمان در دست بود انجام گرفت؛ چنان که رباعیات خیام از ترجمه، یا در واقع تحریر تازه انگلیسی آن ساخته فیتز جرالد به ژاپنی درآمد. از حدود نیمه سده بیستم رفته رفته با آشنا شدن کسانی از اهل ادب ژاپن با زبان فارسی، ترجمه‌های مستقیم از این زبان فراهم آمد. پس از خیام، فردوسی بیش‌ترین توجه ژاپنی‌ها را به خود گرفت.

نخستین‌بار بونمی تسوچیا (۱۹۹۰-۱۸۹۱) پروشیا شینوا (افسانه‌های ایران) را مرکب از چند داستان شاهنامه و بهره‌ای از وندیداد و زند اوستا منتشر کرد (۱۹۱۶)، مقدم بر دیگران، پروفسور تتسوئو کورویاناگی چند داستان شاهنامه را از اصل فارسی به ژاپنی در آورد (۱۹۶۱)، و خانم پروفسور امیکو اوکادا این کار را دنبال گرفت (۱۹۶۹). خانم اوکادا چندین دفتر از شعر تغزلی فارسی، از آن میان خسرو و شیرین (۱۹۷۷)، لیلی و مجنون نظامی گنجوی (۱۹۸۱)، ویس و رامین فخرالدین گرگانی (۱۹۹۰)، و رباعیات خیام (۲۰۰۹) را به ژاپنی بسیار زیبا و فاخر درآورده است.

گلستان سعدی نیز مورد پسند و اقبال ایران پژوهان ژاپنی بوده و چند ترجمه از آن فراهم آمده، که از آن جمله آثار ایزو ساوا (۱۹۶۰) و ری ایچیرو گاموء (۱۹۶۲) ممتاز است. چهار مقاله نظامی عروضی (۱۹۶۹) و دیوان حافظ (۱۹۷۷) با ترجمه پروفسور کورویاناگی به ژاپنی درآمده، و گزیده امثال فارسی با شرح و نمونه‌های کاربرد آن (۱۹۹۳) به قلم استاد تاکه شی کاتسوفوجی و من منتشر شده است. ایران پژوهان جوان‌تر هم شماری از آثار کلاسیک فارسی را به ژاپنی درآورده‌اند.

بسیاری از مترجمان ژاپنی به آثار شعر و نثر معاصران پرداخته، و بیش از اندازه در تأثیر نام و آوازه صاحب اثر بوده‌اند، نه کیفیت و نه اهمیت خود اثر. نسل امروز ایران پژوهان بیش‌تر دلبسته آثار ادب معاصر، از شعر و نثر، است؛ و نیز اقبال فزاینده‌ای به آثار زنان نویسنده و سراینده ایران دارد.

دو دانشگاه ژاپن، یکی بخش مطالعات جهان در دانشگاه اوساکا (دانشگاه مطالعات خارجی اوساکا که از آغاز ماه اکتبر سال ۲۰۰۷ در دانشگاه اوساکا ادغام شد)، و دیگری دانشگاه مطالعات خارجی توکیو، دوره رسمی آموزش زبان فارسی و ایران شناسی (از مرحله مقدماتی چهار ساله تا مقطع دکتری) دارند. شماری دیگر از دانشگاه‌های معتبر دولتی (توکیو، کیوتو، هوکو، هوکایدو، هیروشیما …) و نیز دانشگاه‌های خصوصی (کی ئو، واسدا، ریو کوکو،…) واحدهای دروس زبان فارسی و ایران شناسی (تاریخ، جامعه، آراء و عقاید، …) برای دانشجویان می‌گذارند.


متن کامل این گفتگو در نشریه ترجمان منتشر شده است و بخش هایی از آن نیز بعدتر در روزنامه خراسان منتشر شد.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید

spot_img