عماد پورشهریاری۳ اردیبهشت ۱۴۰۰

ارز شهری؛ ابتکاری قدیمی برای خروج از بحران اقتصادی

بسیاری از شهرهای دنیا برای حفظ اقتصاد در برابر بحران‌های مالی یا ارتقای اقتصاد محلی از پول‌های ویژه‌ای استفاده می‌کنند که مخصوص همان شهر است. هنوز برای ملاحظه نتایج چنین طرح‌هایی خیلی زود است اما بسیاری از شهرها از همین ارزهای شهری برای بقا در دوران کرونا بهره گرفته‌اند.

ارز، پول یا واحدهای مالی مختلفی را می‌شناسیم. هر کشوری هم واحد پولی خاص خود را دارد. از سوی دیگر احتمالاً نام ارز رمزها یا پول‌های دیجیتال مانند بیت کوین را هم شنیده‌اید که چند سالی است با استفاده از فناوری‌های پیچیده جای خود را در میان پول‌های رایج باز کرده‌اند. اما اینکه شهری برای خودش یک واحد پولی مستقل داشته باشد از بحث‌های کمتر شنیده‌شده در مدیریت کلانِ ‌شهری و محلی است. البته همین حالا هم (بر اساس نتایج گزارش منتشرشده در نشریه مقالات اقتصاد سیاسی) ۳۵۰۰ تا ۴۵۰۰ شهر در ۵۰ کشور جهان پول ویژه خود را دارند. یعنی چیزی جز آن اسکناس مرسوم آن کشور!

چوب ۲۰ دلاری برای شهروندان تِنینو

با آغاز همه‌گیری کرونا در آمریکا، نمودارهای رشد اقتصادی در سراشیبی قرار گرفتند و معضلات ناشی از آن سیر صعودی پایان‌ناپذیری پیدا کردند. اقدامات کشورها و شهرها برای مقابله با این همه‌گیری متفاوت بود اما تصمیم مدیران شهر کوچک و ۲هزارنفری تنینو در ایالت واشنگتن متفاوت‌تر از بقیه بود.آن‌ها تکه چوبی در سایز یک کارت‌پستال را رنگ کردند و گفتند ارزش این چوب ۲۵ دلار است.

۲۵ دلاری‌های چوبی به شهروندانی داده شد که بیش از سایرین دچار مشکلات مالی شده بود. آن‌ها می‌توانستند با این واحد پولی جدید از سوپرمارکت شهر خود خرید کنند یا بنزین بزنند. اما خارج از تنینو این پول هیچ ارزشی ندارد. ابتکار شهرداری تنینو البته خیلی بکر نیست و چنین برنامه‌ای سال‌ها پیش در دوره رکود بزرگ آمریکا هم در این شهر اجرایی شده بود. طرحی که در سال ۱۹۳۱ نخستین ارز شهری در آمریکا محسوب می‌شد. نسخه ۲۰۲۰ تنینو برای اقتصاد این شهرِ کوچک چنان خوشایند بوده که بسیاری از شهرها مقامات خود را به تنینو فرستاده‌اند تا تجربه خود را در شهر خود تکرار کنند.

بیشتر بخوانید:  ضرورت رسانه‌های محلی برای شهرهای هوشمند

حفظ سرمایه محلی

ارزهای شهری که به آن‌ها ارزهای مکمل هم گفته می‌شود به‌شدت محلی هستند و فقط در منطقه، شهر یا حتی یک محله خاص کاربرد دارند. در بسیاری از موارد تنها شهروندان خود این شهرها مجاز به استفاده از آن‌ها هستند. ارزهای شهری اشکال مختلفی دارند. ممکن است کاغذی باشند، یا به‌صورت دیجیتالی یا کارت‌های اعتباری عرضه شوند.

اهداف هرکدام از آن‌هانیز هم می‌تواند است اقتصادی، سیاسی یا محیط زیستی باشد. برخی از ارزهای مکمل به هدف حفاظت از کسب‌وکارهای محلی اجرایی می‌شوند. برخی به دنبال برابری‌های مدنی هستند.برخی دیگر هم در دورانی مانند اکنون که سیستم‌های سنتی اقتصاد متوقف شده‌اند کاربرد دارند. بر اساس تحقیقاتی که در کانادا انجام‌شده خرده‌فروش‌های مستقل ۲٫۶ بار بیشتر از فروشگاه‌های زنجیره‌ای پول را در جوامع به چرخش درمی‌آورند. به همین دلیل ارزهای شهری مهم‌ترین هدف آن‌ها یعنی تشویق به خرید محلی وحفظ سرمایه در همان شهر را محقق می‌کنند.

تنینو پول محلی

ارزهای شهری برای شهرهای بحران‌زده

بسیاری از شهرها و کشورهای جهان نیز سیستم‌های مشابه ارزهای مکمل را به خدمت گرفته‌اند. سوئیسی‌ها که بانک‌هایشان شهرتی جهانی دارند قدیمی‌ترین ارز مکمل را به‌صورت کسب‌وکارهای متوسط و بزرگ می‌دهند. در حال حاضر این سیستم که بانک WIR مسئول آن است ۶۰ هزار عضو دارد که یک‌پنجم تمام کسب‌وکارهای سوئیسی را شامل می‌شود. در حوزه ارزهای دیجیتال، شهر هال در انگلستان نخستین شهر جهان بود که در سال ۲۰۱۸ یک واحد پول کاملاً محلی ایجاد کرد که بر اساس آن افرادی که کارهای داوطلبانه با سازمان‌های محلی انجام می‌دادندمی‌توانستند تا ۵۰ درصد تخفیف در خرید و خدمات استفاده کنند.

بیشتر بخوانید:  درباره پول‌های دیجیتال، مزایا، خطرات، آنارشیسم و دور‌زدن تحریم‌ها

آرژانتین در بحبوحه بحران اقتصادی سال‌های آغازین قرن حاضر و یونانِ دچارِ رکود شده در یک دهه گذشته نیز از سیستم مشابه ای استفاده می‌کردند. بر اساس این طرحبا کمک دولت شبکه اعتباری مشترکی میان کسب‌وکارها ایجاد شده بود که کمک شایانی در مقابله با بحران اقتصادی کرد. شهر کوچک Maricá در برزیل واحد پولی مختص به خود دارد به نام Mumbuca که به‌صورت یارانه به مردم این شهر داده می‌شود اما تنها در همان شهر امکان استفاده خواهد داشت. شهرهای دیگری در انگلستان، هلند و ژاپن نیز موارد مشابه ای از ارزهای شهرهای راه‌اندازی کردند.

البته ارزهای مکمل و شهری متعددی در شهرهای جهان وجود داشته‌اند که یا به علت هزینه‌های هنگفت نگهداری سیستم از بین رفته‌اند یا به‌تدریج شهروندان دیگر تمایلی به استفاده از آن‌ها نداشته‌اند. بااین‌حالاقتصاددان‌های باور دارند اگر پروژه‌هایی ازاین‌دست با برنامه‌ریزیدقیق پیاده شوند می‌توانند تأثیرگذاری بسیار زیادی بر حفظ و ارتقای اقتصاد محلی شهرها داشته باشند اقدامی که شاید در آینده به‌عنوان راهکار مؤثر شهرها برای خروج از بحران اقتصادی کرونا از آن یاد شود.


بخش عمده‌ای از این یادداشت از مقاله پیتر یونگ در بلومبرگ ترجمه شده است.

این مطلب پیش‌تر در ویژه‌نامه لینک روزنامه شهرآرا منتشر شده است.

 

بیشتر بخوانید:

زندگی اسرارآمیز کلاغ‌های شهری

شهرهای هوشمند در خدمت غول‌های سرمایه

واقعیتِ افزوده فناوری را متحول کرده است. اما کارکرد آن برای شهر چیست؟

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *